از پیشینه تاریخی سوارکاری و مهارت‌های رزمی تا شکل‌گیری رقابت‌های بین‌المللی؛ ایران چه جایگاهی در آینده این رشته دارد؟

هنرهای رزمی سواره از حوزه‌های ورزشی برخوردار از پیشینه تاریخی و فرهنگی هستند؛ حوزه‌ای که در آن، مهارت‌های رزمی و حرکتی با توانایی کنترل و هدایت اسب تلفیق می‌شود. این فعالیت‌ها در گذشته بخشی از مهارت‌های مورد نیاز سوارکاران در زندگی نظامی و اجتماعی جوامع مختلف بوده‌اند و در روزگار معاصر، با شکل‌گیری قواعد و رقابت‌های تخصصی، در قالب فعالیت‌های ورزشی سازمان‌یافته دنبال می‌شوند. ایران نیز به دلیل جایگاه تاریخی اسب و مهارت‌های سواره در فرهنگ و تمدن خود، از ظرفیت فرهنگی قابل توجهی در این زمینه برخوردار است. تیراندازی با کمان از پشت اسب، نیزه‌داری و شمشیرزنی سواره از جمله مهارت‌هایی هستند که در منابع تاریخی درباره آنها مطالبی ثبت شده است. با این حال، هنرهای رزمی سواره امروز صرفاً بازآفرینی مهارت‌های گذشته نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از فعالیت‌های ورزشی تخصصی است که هر یک قواعد، روش تمرین و الزامات فنی ویژه خود را دارند. هنرهای رزمی سواره؛ حوزه‌ای مستقل با شاخه‌های تخصصی یکی از نکات مهم در شناخت این حوزه، تفکیک آن از رشته سوارکاری است. هنرهای رزمی سواره و سوارکاری، با وجود ارتباط هر دو با اسب و مهارت‌های سواره، از نظر ماهیت فعالیت، ساختار تخصصی، شاخه‌ها و شیوه برگزاری رقابت‌ها یکسان نیستند. هنرهای رزمی سواره در ایران از طریق انجمن مستقل خود فعالیت می‌کند و دارای هویت و مسیر تخصصی جداگانه‌ای است. در این حوزه، تمرکز بر اجرای مهارت‌های رزمی و رقابتی در حالت سواره قرار دارد؛ مهارت‌هایی که تسلط بر اسب، هماهنگی حرکتی، تمرکز، سرعت عمل و آمادگی جسمانی را به‌صورت هم‌زمان طلب می‌کنند. کمانگیری روی اسب، تنت‌پگینگ، شمشیرزنی سواره و دیگر سبک‌ها و شاخه‌های مرتبط، هر یک ویژگی‌ها و الزامات فنی خاص خود را دارند. البته ساختار و دسته‌بندی این شاخه‌ها باید بر اساس تقسیم‌بندی رسمی انجمن و مراجع تخصصی هر رشته معرفی شود؛ چراکه همه آنها لزوماً زیر نظر یک نهاد بین‌المللی واحد فعالیت نمی‌کنند. این تنوع، یکی از ظرفیت‌های مهم هنرهای رزمی سواره است و امکان فعالیت ورزشکاران با مهارت‌ها و توانایی‌های متفاوت را فراهم می‌کند. از مهارت‌های تاریخی تا رقابت‌های بین‌المللی در بسیاری از تمدن‌ها، اسب نقش مهمی در زندگی روزمره، ارتباطات، جنگاوری و مناسبات اجتماعی داشته است. به همین دلیل، مهارت‌هایی مانند تیراندازی با کمان از پشت اسب، پرتاب نیزه و استفاده از شمشیر در حالت سواره، در دوره‌های مختلف تاریخی مورد توجه بوده‌اند. در تاریخ ایران نیز اسب و مهارت‌های مرتبط با آن جایگاهی برجسته داشته‌اند. منابع تاریخی، از جمله دانشنامه ایرانیکا، به برخی از این مهارت‌ها و کاربرد آنها در دوره‌های مختلف اشاره کرده‌اند. با گذشت زمان و تغییر کارکردهای نظامی اسب، بخشی از این مهارت‌ها از میدان‌های نبرد به عرصه‌های نمایشی، فرهنگی و ورزشی راه یافتند. در دوره معاصر، شکل‌گیری مقررات تخصصی، برگزاری مسابقات و فعالیت نهادهای بین‌المللی در برخی از شاخه‌ها، زمینه حضور ورزشکاران کشورهای مختلف را در رقابت‌های سازمان‌یافته فراهم کرده است. امروزه در شاخه‌هایی مانند کمانگیری روی اسب و تنت‌پگینگ، رقابت‌ها با قواعد فنی مشخص برگزار می‌شوند و ورزشکاران برای کسب نتیجه، به تمرین مستمر و آشنایی با استانداردهای تخصصی نیاز دارند. ظرفیت بین‌المللی و فرصت حضور ایران گسترش فعالیت‌های بین‌المللی در برخی از شاخه‌های هنرهای رزمی سواره، فرصت مناسبی برای حضور ورزشکاران کشورهای مختلف و تبادل تجربه میان آنها ایجاد کرده است. برای نمونه، فدراسیون جهانی هنرهای رزمی سواره (WHAF) در معرفی خود از فعالیت در ۳۸ کشور عضو در شش قاره خبر داده است. این آمار مربوط به همین نهاد و ساختار عضویت آن است و نباید به تمام شاخه‌ها یا همه نهادهای بین‌المللی مرتبط با هنرهای رزمی سواره تعمیم داده شود. از سوی دیگر، فعالیت نهادهای تخصصی بین‌المللی در شاخه‌هایی مانند کمانگیری روی اسب و تنت‌پگینگ نشان می‌دهد این حوزه از ظرفیت لازم برای توسعه رقابت‌ها و افزایش تعاملات ورزشی برخوردار است. برای ایران، برخورداری از پیشینه تاریخی و فرهنگی، وجود ورزشکاران علاقه‌مند و ظرفیت‌های تخصصی انجمن، فرصت مناسبی برای حضور مؤثرتر در این عرصه فراهم می‌کند. البته بهره‌گیری از این ظرفیت مستلزم شناخت دقیق ساختارهای بین‌المللی، حضور مستمر در رویدادها، ارتقای سطح فنی و تقویت ارتباطات تخصصی است. میراثی که می‌تواند به فرصت ورزشی تبدیل شود پیوند هنرهای رزمی سواره با تاریخ و فرهنگ ایران، مزیتی ارزشمند برای معرفی این حوزه در داخل و خارج از کشور است؛ اما حفظ این میراث به‌تنهایی برای توسعه ورزش امروز کافی نیست. توسعه آموزش‌های تخصصی، شناسایی استعدادها، تربیت مربیان و داوران، برگزاری منظم رقابت‌ها، توجه به حضور بانوان و رده‌های سنی پایه و فراهم کردن زمینه حضور در مسابقات بین‌المللی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به تقویت جایگاه هنرهای رزمی سواره در ایران کمک کند. در این مسیر، انجمن مستقل هنرهای رزمی سواره نقش محوری در ساماندهی فعالیت‌های تخصصی، پیگیری برنامه‌های توسعه و معرفی ظرفیت‌های این حوزه دارد. هنرهای رزمی سواره امروز فرصتی برای پیوند دادن میراث تاریخی ایران با ورزش معاصر است؛ فرصتی که با برنامه‌ریزی، حمایت و توسعه زیرساخت‌های تخصصی می‌تواند به حضوری مؤثرتر در عرصه بین‌المللی منجر شود. اکرم شعبانی | یادداشت اختصاصی هورس‌نیوز منابع و مآخذ ۱. Encyclopaedia Iranica، مدخل «ASB III. In Islamic Times»؛ درباره جایگاه اسب و مهارت‌های سواره در تاریخ ایران. https://www.iranicaonline.org/articles/asb-islamic-times/ ۲. World Horseback Archery Federation (WHAF)؛ معرفی رسمی فدراسیون و اطلاعات مربوط به کشورهای عضو. https://www.whafofficial.com/about-us/ ۳. World Horseback Archery Federation (WHAF)؛ اطلاعات و معرفی ساختار فعالیت‌های بین‌المللی کمانگیری روی اسب. https://www.whafofficial.com/ ۴. International Tent Pegging Federation (ITPF)؛ مرجع بین‌المللی تخصصی تنت‌پگینگ و معرفی این رشته و فعالیت‌های آن. https://www.tentpegging.org/