لامینیت ناشی از اختلالات هورمونی در اسب؛ بیماری خاموشی که میتواند به تخریب سم منجر شود
چاقی، اختلال در تنظیم انسولین و بیماریهای غدد درونریز از مهمترین عوامل زمینهساز لامینیت در اسبها هستند. این بیماری ممکن است مدتها پیش از بروز لنگش آشکار، تغییراتی در ساختار سم ایجاد کند؛ تغییراتی که شناسایی زودهنگام آنها میتواند فرصت ارزشمندی برای پیشگیری از آسیبهای جدی فراهم آورد.

لامینیت یکی از بیماریهای دردناک و نگرانکننده در اسبهاست که با آسیب و التهاب بافتهای حساس داخل سم همراه میشود. در موارد شدید، این بافتها توانایی نگهداری استخوان سوم بند انگشت را از دست میدهند و استخوان ممکن است به سمت پایین جابهجا شود یا درون کپسول سم چرخش پیدا کند.
اگرچه لامینیت میتواند در پی مشکلاتی مانند کولیک، اسهال شدید، باقیماندن جفت یا مصرف بیش از اندازه غلات ایجاد شود، بخش عمده موارد گزارششده با رژیم غذایی، چاقی و اختلالات هورمونی ارتباط دارند.
در مقالهای که نانسی اس. لاوینگ، دامپزشک، در نشریه «دِ هورس» منتشر کرده، ارتباط میان بیماریهای متابولیک و لامینیت بررسی شده است. این گزارش توضیح میدهد که چگونه اختلالات غدد درونریز میتوانند به تغییر عملکرد انسولین و در نهایت آسیب بافتهای نگهدارنده استخوان در سم منجر شوند.
لامینیت غدددرونریز چیست؟
لامینیت غدددرونریز نوعی از این بیماری است که با اختلالات هورمونی و متابولیک ارتباط دارد. دو وضعیت مهم در ایجاد آن عبارتاند از:
سندرم متابولیک اسب
اختلال عملکرد بخش میانی لوب قدامی غده هیپوفیز
این دو وضعیت میتوانند با افزایش غیرطبیعی انسولین یا اختلال در پاسخ سلولهای بدن به این هورمون همراه شوند. در نتیجه، خطر آسیب به بافتهای حساس سم افزایش مییابد.
نکته مهم این است که لامینیت صرفاً یک بیماری موضعی در پاها نیست؛ بلکه میتواند پیامد یک اختلال سیستمیک در بدن اسب باشد.
سندرم متابولیک اسب؛ فراتر از اضافهوزن
سندرم متابولیک اسب مجموعهای از عوامل خطر است که احتمال ابتلا به لامینیت غدددرونریز را افزایش میدهد.
اسبهای مبتلا معمولاً مستعد افزایش وزن و تجمع چربی در بخشهای مختلف بدن هستند. یکی از نشانههای قابلتوجه در این اسبها، تجمع چربی در قسمت بالایی گردن و ایجاد ظاهری برجسته در آن است.
این اسبها گاهی با وجود محدودیت غذایی و برنامه کاهش وزن، بهسختی وزن کم میکنند. برخی نژادها و تیپهای بدنی نیز استعداد بیشتری برای ذخیره چربی دارند.
با این حال، چاقی شرط قطعی ابتلا به این اختلال نیست. به گفته جین منفردی، استاد پزشکی ورزشی اسب در دانشگاه ایالتی میشیگان، حتی اسبهای لاغر از نژادهای مستعد نیز ممکن است به لامینیت غدددرونریز مبتلا شوند. بنابراین، کاهش وزن بهتنهایی همیشه برای حذف خطر کافی نیست.
اختلال عملکرد هیپوفیز؛ خطری جدی در اسبهای مسن
یکی دیگر از عوامل مهم زمینهساز لامینیت، بیماری اختلال عملکرد بخش میانی لوب قدامی غده هیپوفیز است؛ بیماریای که در گذشته بیشتر با عنوان بیماری کوشینگ اسب شناخته میشد.
این اختلال عمدتاً در اسبهای مسن دیده میشود و در اثر تغییر عملکرد بخشی از غده هیپوفیز ایجاد میشود. در این وضعیت، ترشح برخی هورمونها، بهویژه هورمون محرک قشر غده فوقکلیه، افزایش پیدا میکند و تعادل هورمونی بدن را برهم میزند.
نشانههای احتمالی این بیماری عبارتاند از:
رشد بیش از حد موها و تأخیر در ریزش پوشش زمستانی
توزیع غیرطبیعی چربی در بدن
کاهش توده عضلانی
افزایش تشنگی و ادرار
افزایش احتمال عفونتهای سینوسی
ایجاد آبسه سم و کندشدن روند ترمیم زخمها
در بخشی از اسبهای مبتلا به این بیماری، افزایش انسولین خون نیز مشاهده میشود که خطر ابتلا به لامینیت را بیشتر میکند.
انسولین چگونه به بافتهای سم آسیب میزند؟
انسولین هورمونی است که نقش مهمی در تنظیم قند خون دارد. پس از مصرف غذا، گلوکز وارد جریان خون میشود و لوزالمعده برای کمک به انتقال آن به سلولها، انسولین ترشح میکند.
در اسبهایی که دچار اختلال در عملکرد انسولین هستند، سلولها به پیام این هورمون پاسخ طبیعی نمیدهند. در نتیجه، بدن برای جبران این وضعیت انسولین بیشتری ترشح میکند و سطح آن در خون افزایش مییابد.
پژوهشهای مورد اشاره در گزارش نشان میدهند که افزایش غیرطبیعی انسولین میتواند پیامرسانی سلولهای بافت حساس سم را مختل کند. این اختلال به تغییر ساختار سلولها و کاهش استحکام بافتهایی منجر میشود که استخوان سوم بند انگشت را در جای خود نگه میدارند.
به زبان ساده، ساختار منظم و مقاوم این بافتها بهتدریج خاصیت ارتجاعی و استحکام خود را از دست میدهد. در چنین شرایطی، فشار واردشده بر سم میتواند آسیب را تشدید کند.
نشانههای هشداردهنده؛ پیش از آنکه اسب لنگ شود
یکی از ویژگیهای خطرناک لامینیت غدددرونریز این است که ممکن است مدتها بدون نشانههای آشکار لنگش پیشرفت کند.
در این دوره، تغییراتی در شکل و رشد دیواره سم ایجاد میشود که بررسی منظم آنها اهمیت زیادی دارد.
مهمترین نشانههای قابلتوجه عبارتاند از:
۱. حلقههای رشد غیرطبیعی سم
در برخی اسبهای مبتلا، حلقههای رشد دیواره سم در قسمت پاشنه پهنتر از بخشهای دیگر هستند. این حلقههای نامنظم میتوانند نشانهای از اختلال طولانیمدت در سلامت بافتهای سم باشند.
۲. تغییر شکل دیواره جلویی سم
برآمدگی، انحراف یا تغییر شکل دیواره جلویی سم ممکن است در اثر آسیبهای مزمن ایجاد شود.
۳. تغییر شکل کف سم
کف سم ممکن است صاف یا حتی محدب شود؛ تغییری که میتواند نشاندهنده اختلال در ساختار طبیعی سم باشد.
۴. پهنشدن خط سفید سم
افزایش پهنای ناحیه خط سفید، بهویژه همراه با سایر تغییرات، میتواند زنگ خطری برای سلامت سم باشد.
این نشانهها بهتنهایی تشخیص قطعی محسوب نمیشوند؛ اما مشاهده آنها باید صاحبان اسب را به بررسی دامپزشکی و ارزیابی دقیقتر وضعیت متابولیک حیوان ترغیب کند.
دو نمونه بالینی؛ مدیریت لامینیت در عمل
گزارش «دِ هورس» برای توضیح بهتر این بیماری، دو مورد واقعی را بررسی میکند.
مورد اول: اسب عرب مبتلا به سندرم متابولیک
یک اسب نر اخته عرب تا ۱۷ سالگی بهطور فعال سواری میکرد؛ اما در بهار همان سال، بهتدریج دچار لنگش شد. ابتدا صاحب اسب تصور میکرد مشکل به خشکی زمین، برف، گلولای یا ناهمواری مسیر مربوط است؛ اما وضعیت حیوان طی چند هفته بدتر شد.
معاینه دامپزشکی افزایش نبض شریانی در هر دو پای جلویی و درد هنگام چرخیدن در مسیرهای کوچک را نشان داد. همچنین لکههای صورتی غیرمعمولی روی کف سم مشاهده شد.
امتیاز وضعیت بدنی اسب در مقیاس ۹ درجهای هنکه، ۷ بود که نشاندهنده اضافهوزن قابلتوجه محسوب میشد. تجمع چربی در گردن، شانهها و بخشهای عقبی بدن نیز مشهود بود.
دامپزشک علاوه بر سندرم متابولیک، به احتمال ابتلای همزمان به اختلال عملکرد هیپوفیز نیز مشکوک شد. آزمایشهای هورمونی این احتمال را تأیید کردند.
برنامه درمان و مدیریت شامل موارد زیر بود:
آغاز درمان دارویی برای کنترل اختلال عملکرد هیپوفیز
استفاده از کفش یا چکمههای حمایتی مخصوص سم
محدودکردن مقدار علوفه روزانه و اندازهگیری دقیق آن
حذف مکملهای غیرضروری از جیره
استفاده از توری علوفه برای کاهش سرعت مصرف
خیساندن علوفه برای کاهش بخشی از قندهای محلول
محدودکردن دسترسی به مرتع و استفاده از پوزهبند چرا پس از بهبود لنگش
با اجرای این برنامه، وضعیت اسب بهبود یافت و پیشآگهی مناسبی برای ادامه زندگی داشت؛ زیرا در تصویربرداری، تغییر آشکاری در موقعیت یا ساختار استخوان سوم بند انگشت دیده نشده بود.
مورد دوم: مبارزه با چاقی و سندرم متابولیک
در نمونه دوم، یک اسب نر اخته هفتساله از نژاد راکی مانتین بهشدت اضافهوزن داشت. دامپزشک در ابتدا به صاحب اسب توصیه کرد وزن حیوان را کاهش دهد، فعالیت بدنی مناسبی برای او در نظر بگیرد و هنگام چرا از پوزهبند استفاده کند.
با وجود این توصیهها، چند ماه بعد نعلبند متوجه حلقههای رشد غیرطبیعی روی دیواره سم و پهنشدن خط سفید شد. کمی بعد اسب دچار لنگش آشکار شد.
بررسیها نشان داد وضعیت بدنی اسب نهتنها بهتر نشده، بلکه امتیاز آن از ۷ به ۸ رسیده است. همچنین در تصویربرداری، نازکشدن کف سم و چرخش خفیف استخوان سوم بند انگشت در هر دو پای جلویی مشاهده شد.
برنامه مدیریت شامل حذف دسترسی به مرتع، محدودکردن علوفه، تقسیم جیره به وعدههای متعدد و استفاده از توری علوفه بود. دامپزشک همچنین با همکاری نعلبند، اصلاح تعادل سم و کوتاهکردن مناسب پنجه را در دستور کار قرار داد.
اسب برای مدتی حدود دو سال بدون عود بیماری باقی ماند؛ اما پس از آن دوباره دچار لامینیت شد. در ادامه، با توجه به نتایج آزمایشها و شرایط حیوان، درمانهای دارویی دیگری نیز تحت نظر دامپزشک به برنامه اضافه شد.
این مورد نشان میدهد که کنترل وزن و قند جیره اهمیت زیادی دارد، اما در بعضی اسبها برای مدیریت طولانیمدت بیماری به پایش هورمونی و درمانهای تخصصی نیز نیاز است.
راهکارهای پیشگیری و مدیریت لامینیت غدددرونریز
پیشگیری از این بیماری به شناسایی عوامل خطر و مدیریت مداوم تغذیه و فعالیت اسب وابسته است.
۱. کنترل وزن و وضعیت بدنی
اضافهوزن یکی از مهمترین عوامل خطر است. صاحبان اسب باید وضعیت بدنی حیوان را بهطور منظم ارزیابی کنند و از تجمع چربی در گردن، شانهها، پشت و ناحیه دم غافل نشوند.
ثبت عکسهای دورهای و اندازهگیری دور شکم میتواند به شناسایی تغییرات تدریجی کمک کند.
۲. مدیریت علوفه و چرا
در اسبهای مستعد لامینیت، مقدار قند و کربوهیدراتهای غیرساختاری علوفه اهمیت زیادی دارد.
بررسی آزمایشگاهی علوفه و تنظیم جیره بر اساس نتایج آن میتواند به کاهش خطر کمک کند. در برخی شرایط، خیساندن علوفه نیز برای کاهش بخشی از قندهای محلول توصیه میشود؛ اما مدت خیساندن و روش مناسب باید با توجه به نوع علوفه و شرایط اسب تعیین شود.
محدودکردن یا حذف موقت چرا در دورههایی که میزان قند علف مرتع بالاست، ممکن است ضروری باشد. پوزهبند چرا نیز میتواند میزان مصرف علف را کاهش دهد.
۳. بررسی منظم وضعیت هورمونی
آزمایش خون برای ارزیابی انسولین و هورمون محرک قشر غده فوقکلیه میتواند در شناسایی اختلالات متابولیک و هورمونی کمککننده باشد.
دامپزشک ممکن است بر اساس شرایط اسب، آزمایش تحریک با قند خوراکی یا آزمونهای پویا را نیز توصیه کند. این آزمایشها به ارزیابی دقیقتر پاسخ بدن به قند و انسولین کمک میکنند.
۴. فعالیت بدنی؛ فقط در زمان مناسب
فعالیت بدنی منظم میتواند حساسیت سلولها به انسولین را بهبود دهد و در کنترل وزن مؤثر باشد.
با این حال، اسبی که در مرحله فعال و دردناک لامینیت قرار دارد نباید برای ورزش تحت فشار قرار گیرد. استراحت و محدودیت حرکت در این مرحله باید طبق دستور دامپزشک انجام شود. بازگشت به فعالیت نیز باید پس از ارزیابی و تأیید دامپزشک صورت گیرد.
جمعبندی؛ لامینیت را پیش از بروز لنگش جدی بگیرید
لامینیت غدددرونریز اغلب نتیجه مجموعهای از عوامل متابولیک و هورمونی است. چاقی، اختلال عملکرد انسولین و بیماریهای غده هیپوفیز میتوانند در ایجاد این بیماری نقش داشته باشند.
مهمترین نکته این است که تغییرات ساختاری سم ممکن است ماهها پیش از بروز لنگش آشکار آغاز شوند. بنابراین، بررسی منظم سم، کنترل وزن، مدیریت علوفه و چرا و انجام آزمایشهای هورمونی در اسبهای مستعد اهمیت فراوانی دارد.
تشخیص زودهنگام و همکاری مستمر صاحب اسب، دامپزشک و نعلبند میتواند احتمال آسیبهای شدید و عود مکرر بیماری را کاهش دهد.
یادآوری دامپزشکی: لامینیت یک وضعیت بالقوه اورژانسی است. در صورت مشاهده لنگش ناگهانی، درد شدید سم، افزایش نبض شریانی یا بیمیلی اسب به حرکت، باید فوراً با دامپزشک تماس گرفت. هیچیک از برنامههای غذایی یا دارویی این مقاله جایگزین تشخیص و درمان دامپزشکی نیست.
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید!